Από τη Γνώση στη Συμπεριφορά: Τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου

Ανάλυση  μαθητών Νοσηλευτικής ειδικοτητας των Αποτελεσμάτων Ερωτηματολογίου.

(πίεσε στον τίτλο)

Εισαγωγή

Οι νέοι γνωρίζουν για την πρόληψη του καρκίνου, αλλά την εφαρμόζουν;

Ο καρκίνος παραμένει μία από τις βασικότερες αιτίες θνησιμότητας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον World Health Organization, περίπου το 40% των περιστατικών καρκίνου θα μπορούσε να προληφθεί μέσω υγιεινών επιλογών τρόπου ζωής. Αντίστοιχα, η International Agency for Research on Cancer έχει τεκμηριώσει τη συσχέτιση καπνίσματος, διατροφής, παχυσαρκίας και σωματικής αδράνειας με πολλούς τύπους καρκίνου. Το κάπνισμα, η κακή διατροφή, η έλλειψη άσκησης και η καθιστική ζωή αποτελούν βασικούς τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. 

Με βάση τα παραπάνω, πραγματοποιήθηκε έρευνα με ερωτηματολόγιο, με στόχο την αποτύπωση γνώσεων, συνηθειών και στάσεων σχετικά με την πρόληψη του καρκίνου.

Μεθοδολογία

Η έρευνα ήταν ποσοτική, περιγραφική, με χρήση ανώνυμου δομημένου ερωτηματολογίου.

Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε τρία μέρη:

• Μέρος Α, Γνώσεις για τον καρκίνο και την πρόληψη

• Μέρος Β, Συνήθειες τρόπου ζωής

• Μέρος Γ, Στάσεις και πηγές ενημέρωσης

Το δείγμα περιλάμβανε εφήβους και ενήλικες, με κυρίαρχη ηλικιακή ομάδα 15 έως 20 ετών, μαθητών των τάξεων Β, Γ και τάξη μαθητείας Νοσηλευτικής, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα ευρήματα, καθώς αφορά κυρίως νεανικό πληθυσμό.

Το βασικό μήνυμα

Οι νέοι γνωρίζουν. Δεν εφαρμόζουν πάντα.

Το φαινόμενο αυτό, γνωστό και ως χάσμα γνώσης και συμπεριφοράς, παρατηρείται συχνά στην αγωγή υγείας. Η πληροφορία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται ενίσχυση κινήτρων, βιωματική μάθηση και υποστηρικτικό περιβάλλον.

Γνώση για τη σχέση τρόπου ζωής και καρκίνου

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των συμμετεχόντων αναγνωρίζει ότι ο τρόπος ζωής επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου.

Η θεωρητική γνώση φαίνεται υψηλή, γεγονός ιδιαίτερα ενθαρρυντικό. Ωστόσο, ένα μικρό ποσοστό εξακολουθεί να δηλώνει άγνοια ή αμφιβολία, στοιχείο που υποδεικνύει ανάγκη για συνεχιζόμενη ενημέρωση.

• 

1. Διατροφικές συνήθειες

Η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών παρουσιάζει διαφοροποίηση:

• Σημαντικό ποσοστό καταναλώνει καθημερινά

• Μεγάλη μερίδα δηλώνει κατανάλωση μερικές φορές

• Υπάρχει και ομάδα που καταναλώνει σπάνια
  
  

• 

Ο World Cancer Research Fund τονίζει ότι η αυξημένη κατανάλωση φυτικών τροφών συμβάλλει στη μείωση κινδύνου για διάφορους τύπους καρκίνου. Το γεγονός ότι αρκετοί δεν υιοθετούν σταθερά υγιεινή διατροφή αναδεικνύει το γνωστό χάσμα μεταξύ γνώσης και πράξης.

Η υγιεινή διατροφή και η τακτική άσκηση αποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης. Ο World Cancer Research Fund επισημαίνει ότι η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, ο έλεγχος σωματικού βάρους και η φυσική δραστηριότητα μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου.

2.Κάπνισμα

Το κάπνισμα αποτελεί τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για καρκίνο. Σύμφωνα με τον World Health Organization, συνδέεται με καρκίνο πνεύμονα, στοματικής κοιλότητας, λάρυγγα, οισοφάγου και ουροδόχου κύστης.

Στην έρευνα, η πλειονότητα των συμμετεχόντων αναγνώρισε τη συσχέτιση καπνίσματος και καρκίνου. Ωστόσο, ένα μικρό αλλά υπαρκτό ποσοστό δήλωσε άγνοια ή αμφιβολία, στοιχείο που υποδηλώνει κενά στη βασική ενημέρωση.

3. Καθιστική ζωή

Η ανάλυση δείχνει ότι μεγάλο μέρος των συμμετεχόντων αφιερώνει 2 έως 4 ώρες ημερησίως σε καθιστικές δραστηριότητες, ενώ ένα αξιοσημείωτο ποσοστό ξεπερνά τις 4 ώρες.

Η παρατεταμένη καθιστική ζωή έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών νοσημάτων και ορισμένων μορφών καρκίνου, σύμφωνα με τα δεδομένα του Centers for Disease Control and Prevention.

4.Προληπτικός ιατρικός έλεγχος

Η έγκαιρη διάγνωση μέσω προσυμπτωματικού ελέγχου μειώνει τη θνησιμότητα σε αρκετές μορφές καρκίνου. Ο Centers for Disease Control and Prevention τονίζει τη σημασία των τακτικών ελέγχων, ειδικά σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου.

Στην έρευνα:

• Οι περισσότεροι δηλώνουν ότι γνωρίζουν τι σημαίνει προληπτικός έλεγχος.

• Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή δεν είναι καθολική.

• Οι βασικές πηγές ενημέρωσης είναι το διαδίκτυο, το σχολείο, η οικογένεια και ο γιατρός.

Η ποικιλία πηγών δείχνει ότι η αγωγή υγείας δεν περιορίζεται στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά διαχέεται σε πολλαπλά κοινωνικά περιβάλλοντα.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα συνολικά;

✔ Υψηλή γνώση

Η πλειονότητα των συμμετεχόντων αναγνωρίζει:

• Ότι ο τρόπος ζωής επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου

• Ότι το κάπνισμα συνδέεται άμεσα με καρκινογένεση

• Ότι η υγιεινή διατροφή και η άσκηση προστατεύουν την υγεία

• Τη σημασία του προληπτικού ιατρικού ελέγχου

Τα ευρήματα συμβαδίζουν με τα δεδομένα της International Agency for Research on Cancer, η οποία έχει τεκμηριώσει τη σύνδεση αυτών των παραγόντων με την ανάπτυξη καρκίνου.Σύμφωνα με τον World Cancer Research Fund, η συστηματική φυσική δραστηριότητα και η διατροφή πλούσια σε φυτικές τροφές μειώνουν τον κίνδυνο για αρκετές μορφές καρκίνου.

👉 Μέτρια εφαρμογή στην πράξη

Παρότι η γνώση είναι υψηλή:

• Σημαντικό ποσοστό καταναλώνει φρούτα και λαχανικά μόνο περιστασιακά

• Πολλοί αφιερώνουν 2 έως 4 ώρες ημερησίως σε καθιστικές δραστηριότητες

• Η συστηματική άσκηση δεν αποτελεί σταθερή συνήθεια για όλους.

Οι περισσότεροι γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά δεν το εφαρμόζουν με συνέπεια.

Αυτό το μοτίβο επιβεβαιώνεται και από διεθνείς μελέτες συμπεριφοράς υγείας, όπου η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί για αλλαγή συνηθειών. 

Σύνθεση βασικών ευρημάτων

Από τη συνολική ανάλυση προκύπτουν τα εξής:

1. Υψηλό επίπεδο θεωρητικής γνώσης για τη σχέση τρόπου ζωής και καρκίνου.

2. Σχεδόν καθολική αναγνώριση του καπνίσματος ως παράγοντα κινδύνου.

3. Μέτρια έως χαμηλή υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών σε σημαντικό ποσοστό.

4. Αυξημένες ώρες καθιστικής ζωής στους εφήβους.

5. Ισχυρή διάθεση για περαιτέρω ενημέρωση σχετικά με την πρόληψη.

Συζήτηση

Τα αποτελέσματα συμφωνούν με τη διεθνή βιβλιογραφία, η οποία επισημαίνει ότι η γνώση δεν οδηγεί αυτόματα σε αλλαγή συμπεριφοράς. Η πρόληψη απαιτεί:

• Συστηματική αγωγή υγείας από νεαρή ηλικία

• Ενίσχυση δεξιοτήτων λήψης αποφάσεων

• Εμπλοκή σχολείου και οικογένειας

• Βιωματικές παρεμβάσεις και όχι μόνο θεωρητική ενημέρωση

Η κυριαρχία της ηλικιακής ομάδας 15 έως 20 ετών καθιστά τα ευρήματα ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς η εφηβεία αποτελεί κρίσιμη περίοδο διαμόρφωσης συνηθειών.

Συμπεράσματα

Η έρευνα δείχνει ότι οι νέοι γνωρίζουν, αλλά δεν εφαρμόζουν πάντα όσα γνωρίζουν. Το κενό μεταξύ θεωρίας και πράξης αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση στην πρόληψη του καρκίνου.

Η ενίσχυση της γραμματοσύνης της υγείας στο σχολικό περιβάλλον, η κριτική αξιολόγηση πληροφοριών από το διαδίκτυο και η προώθηση υγιεινών προτύπων ζωής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση μελλοντικού κινδύνου.

 Τι σημαίνει αυτό για την εκπαίδευση;

Ιδιαίτερα στον μαθητικό και νεανικό πληθυσμό, η πρόληψη δεν πρέπει να περιορίζεται σε θεωρητική πληροφόρηση. 

Η πρόληψη του καρκίνου δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα. Είναι παιδαγωγικό, κοινωνικό και πολιτισμικό.

Στόχος μας: «Από τη γνώση στην πράξη-Υγεία στην πράξη»

Με βάση τα ευρήματα, προτείνεται από εμας μια οργανωμένη σχολική ή κοινοτική παρέμβαση για το επόμενο σχολικό έτος.Να μετατραπεί η θεωρητική γνώση σε βιωματική εφαρμογή υγιεινών συμπεριφορών.

Γιατί είναι σημαντικό:

Η πρόληψη του καρκίνου δεν ξεκινά στην ενήλικη ζωή. Ξεκινά στην εφηβεία.

Όπως επισημαίνει ο World Health Organization, οι υγιεινές συμπεριφορές που υιοθετούνται σε νεαρή ηλικία μειώνουν σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο νοσηρότητας.

Βιβλιογραφία

Centers for Disease Control and Prevention. 2023. Cancer prevention and control.

International Agency for Research on Cancer. 2022. World cancer report. Lyon, France.

World Cancer Research Fund. 2023. Diet, nutrition, physical activity and cancer, a global perspective.

World Health Organization. 2023. Cancer fact sheets. Geneva, Switzerland.